เรียนรู้ความงดงามของระบำไทย ผ่านกระบวนท่าที่เป็นแบบแผน ความพร้อมเพรียง และภูมิปัญญาที่สืบทอดจากรุ่นสู่รุ่น
โดย ผศ.ดร.ขวัญใจ คงถาวร และ ผศ.ดร.สุรีรัตน์ จีนพงษ์ เริ่มเรียนบทนี้
ระบำเป็นการแสดงนาฏศิลป์ไทยที่เน้นความพร้อมเพรียง ความงดงามของกระบวนท่ารำ และการเคลื่อนไหวตามจังหวะดนตรี โดยแบ่งออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่ ระบำมาตรฐาน และ ระบำเบ็ดเตล็ด
ระบำที่มีผู้แสดง 2 คนขึ้นไป อาจรำเป็นคู่หรือรำเป็นหมู่ มีแบบแผนชัดเจน ผู้แสดงเป็นบทเทวดาและนางฟ้า เครื่องแต่งกายเป็นชุดยืนเครื่องพระ-นาง รำประกอบบทร้องและจังหวะดนตรีตามหลักนาฏศิลป์ไทย เน้นความพร้อมเพรียงและกระบวนท่ารำที่กำหนดไว้
ระบำที่ประดิษฐ์คิดค้นหรือปรับปรุงขึ้นใหม่ให้เหมาะสมกับโอกาสที่จะนำไปแสดง สามารถดัดแปลงรูปแบบได้หลากหลาย
ในบทเรียนต้นฉบับกำหนดให้เปิดคลิปตัวอย่างความยาวประมาณ 2 นาที
ต้นแบบของระบำมาตรฐาน คือ ระบำสี่บท ต่อมามีผู้ประดิษฐ์ระบำขึ้นอีกหลายชุด ได้แก่
ในบทเรียนต้นฉบับกำหนดให้เปิดคลิปตัวอย่างความยาวประมาณ 2 นาที
ระบำที่สร้างขึ้นเพื่อใช้ประกอบการแสดงโขนและละคร เช่น ระบำกวาง ระบำนพรัตน์ และระบำชุมนุมเผ่าไทย
แสดงเป็นเอกเทศตามความประสงค์และโอกาสต่าง ๆ เช่น ระบำทวารวดี ระบำศรีวิชัย และระบำสี่ภาค
ประดิษฐ์ท่ารำจากลักษณะและอิริยาบถของสัตว์ เช่น ระบำไก่ ระบำมยุราภิรมย์ และระบำม้า
ตำแหน่งสำหรับเพิ่มคลิปตัวอย่างการแสดงระบำเบ็ดเตล็ด
การแสดงระบำที่สมบูรณ์ประกอบด้วยองค์ประกอบสำคัญ 6 ด้าน ซึ่งต้องทำงานสัมพันธ์กัน
ผู้ถ่ายทอดกระบวนท่ารำ อารมณ์ และความหมายของการแสดง
กระบวนท่าที่กำหนดหรือประดิษฐ์ขึ้นให้สัมพันธ์กับเนื้อหาและดนตรี
ช่วยกำหนดบทบาท ยุคสมัย แนวคิด และความงดงามของชุดการแสดง
กำหนดจังหวะ อารมณ์ และบรรยากาศของการร่ายรำ
ออกแบบตำแหน่งและการเคลื่อนที่ของผู้แสดงให้เกิดความสวยงาม
ช่วยสื่อความหมายและเสริมความน่าสนใจให้กับการแสดง
ที่มา: สุรีรัตน์ จีนพงษ์ (2569)
| ระบำมาตรฐาน | ระบำเบ็ดเตล็ด |
|---|---|
| มีแบบแผนชัดเจน | ปรับเปลี่ยนและสร้างสรรค์ได้หลากหลาย |
| กำหนดท่ารำไว้ชัดเจน | ประดิษฐ์ท่ารำใหม่ได้ |
| แต่งชุดยืนเครื่องพระ-นาง | ออกแบบเครื่องแต่งกายตามแนวคิดการแสดง |
| ใช้ทำนองเพลงตามแบบนาฏศิลป์ไทย | ใช้ดนตรีได้หลากหลายประเภท |
| เน้นความงดงามและความพร้อมเพรียง | เน้นความคิดสร้างสรรค์และความแปลกใหม่ |
นาฏยศัพท์ เป็นศัพท์เฉพาะที่ใช้เรียกชื่อท่า ลักษณะท่ารำ และการเคลื่อนไหวร่างกาย เพื่อให้ผู้เรียนและผู้แสดงสามารถปฏิบัติได้อย่างถูกต้อง แบ่งออกเป็น 3 หมวด ได้แก่ นามศัพท์ กิริยาศัพท์ และ นาฏยศัพท์เบ็ดเตล็ด
นามศัพท์เป็นศัพท์ที่ใช้เรียกชื่อท่ารำหรือคำบอกการกระทำ แบ่งตามลักษณะการใช้ร่างกาย ดังนี้
กิริยาศัพท์เป็นศัพท์ที่บอกการเคลื่อนไหวของร่างกาย ใช้เพื่อให้รำได้ถูกต้องตามแบบแผน แบ่งออกเป็น 2 ประเภท
หมายถึงศัพท์ทั่วไปในภาษานาฏศิลป์ที่อยู่นอกเหนือจากนามศัพท์และกิริยาศัพท์
ตำแหน่งสำหรับเพิ่มคลิปสาธิตการปฏิบัตินาฏยศัพท์
ที่มา: กิตติภรณ์ สวัสดิสละ (2568)
ลักษณะท่าทางที่ใช้สื่อความหมายแทนคำพูด กิริยาอิริยาบถ ผู้ชมจะสามารถเข้าใจในความหมายได้ทันที
”
ท่าทางที่ดัดแปลงมาจากการเคลื่อนไหวท่าทางตามธรรมชาติ
ของมนุษย์ ปรับปรุงให้ดูสวยงามอ่อนช้อยสวยงาม
ตัวเรา ท่าน การรับ ปฏิเสธ
เรียก เป็นต้น
การเดิน การยืน ไหว้ คลาน หมอบ
เป็นต้น
ยิ้ม ปฏิเสธ ร้องไห้ ดีใจ เสียใจ รัก
เป็นต้น
เป็นท่าทางที่ประดิษฐ์ขึ้นเพื่อใช้กับ
คำร้องหรือคำบรรยาย
เป็นพื้นฐานสำคัญของนาฏศิลป์ไทย
ที่นำมาปรับเรียงให้สอดคล้องกับ
ความหมายของ
คำร้องหรือคำประพันธ์
เป็นภาษาท่าทางของการร่ายรำที่สื่อ
ความหมายและคำพูด ที่ผู้แสดง
ต้องการสื่อสารให้กับผู้ชมเพื่อให้
เข้าใจในการแสดง
ระบำไทยแบ่งออกเป็น ระบำมาตรฐาน และ ระบำเบ็ดเตล็ด การแสดงระบำประกอบด้วยหลายองค์ประกอบ เช่น นักแสดง ดนตรี บทร้อง เครื่องแต่งกาย และอุปกรณ์ประกอบการแสดง
นาฏยศัพท์และภาษาท่าเป็นพื้นฐานสำคัญที่ช่วยให้ผู้แสดงสามารถปฏิบัติท่ารำได้ถูกต้อง สวยงาม และสื่อสารความหมายผ่านท่ารำได้
การเรียนรู้ รำ ระบำมาตรฐานช่วยให้เข้าใจความงดงามของนาฏศิลป์และเห็นคุณค่าของ วัฒนธรรมไทย
ที่มา : สุรีรัตน์ จีนพงษ์. (2569).
คุณเลือกอนุญาตคุกกี้แต่ละประเภทได้ และเปลี่ยนการตั้งค่าใหม่ภายหลัง