การละเล่น เพลง และ
การแสดงพื้นบ้านของไทย 4 ภาค

การละเล่นเพลงพื้นบ้านภาคเหนือ

1. เพลงสำหรับเด็ก ได้แก่ เพลงกล่อมเด็กและเพลงร้องเล่น นิยมร้องกันในหลายจังหวัดของภาคเหนือ
2. เพลงจ๊อย เป็นเพลงพื้นบ้านที่ใช้ร้องเกี้ยวพาราสีในประเพณี “แอ่วสาว”
3. เพลงซอ เป็นการขับร้องโต้ตอบระหว่างชาย–หญิงโดยช่างซอ และมีทำนองแตกต่างกันตามท้องถิ่น

ที่มา: ศูนย์ส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง (2565)

ลักษณะการแสดงพื้นบ้านภาคเหนือ

• จังหวะนุ่มนวล สื่อถึงความประณีต
• เครื่องแต่งกายมีลวดลายผ้าท้องถิ่น
• พบในงานประเพณี งานบุญ และพิธีชุมชน
• ตัวอย่าง: ฟ้อนเล็บ และฟ้อนเทียน

ที่มา: ภาควิชานาฏศิลป์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (ม.ป.ป.)

การละเล่นเพลงพื้นบ้านภาคกลาง

1. เพลงเรือ เพลงพื้นบ้านที่ร้องโต้ตอบระหว่างชาย–หญิง ในเทศกาลน้ำหลากและงานแข่งเรือ
2. เพลงเกี่ยวข้าว เพลงที่ใช้ร้องขณะลงแขกเกี่ยวข้าว เพื่อสร้างความสนุกสนานและความสามัคคี
3. เพลงฉ่อย เพลงพื้นบ้านที่ร้องโต้ตอบด้วยคำคล้องจองและไหวพริบ นิยมแสดงในงานประเพณีและงานรื่นเริง

ที่มา: ปรารถนา คงสำราญ (2569)

ลักษณะการแสดงพื้นบ้านภาคกลาง

• มีจังหวะครึกครื้นและสนุกสนาน
• เครื่องแต่งกายเรียบง่ายแบบชาวภาคกลาง
• พบในงานประเพณี งานบุญ และขบวนแห่
• ตัวอย่าง: รำเถิดเทิงหรือกลองยาว และรำโทน

ที่มา: ปรารถนา คงสำราญ (2569)

การละเล่นเพลงพื้นบ้านภาคอีสาน

1. หมอลำ การขับร้องพื้นบ้านที่ใช้การเล่าเรื่องและโต้ตอบตามทำนองแคน สะท้อนวิถีชีวิตและภูมิปัญญาชาวอีสาน
2. เพลงโคราช เพลงพื้นบ้านที่ขับร้องโต้ตอบด้วยคำคล้องจองและไหวพริบ นิยมแสดงในงานประเพณีและงานรื่นเริง
3. กันตรึม เพลงพื้นบ้านของชาวอีสานใต้ ใช้ดนตรีพื้นเมืองประกอบ มีจังหวะสนุกสนาน นิยมแสดงในงานบุญและเทศกาล

ลักษณะการแสดงพื้นบ้านภาคอีสาน

• จังหวะชัดเจน ใช้แคนและกลองเป็นอัตลักษณ์
• ท่ารำมีทั้งความคล่องแคล่ว กระชับกระเฉง และอ่อนช้อยงดงาม ขึ้นอยู่กับกลุ่มวัฒนธรรมประจำท้องถิ่น
• สะท้อนชีวิตเกษตร ความรัก และงานบุญ
• ตัวอย่าง: เซิ้งบั้งไฟ ฟ้อนภูไท และแหย่ไข่มดแดง

ที่มา: Weidman (2014)

การละเล่นเพลงพื้นบ้านภาคใต้

1. เพลงบอก เพลงพื้นบ้านที่ขับร้องเพื่อบอกข่าว เล่าเรื่อง และอวยพร นิยมแสดงในงานบุญและเทศกาลสำคัญของชุมชน
2. เพลงนา เพลงที่ใช้ร้องระหว่างทำนาหรือทำงานในท้องนา เพื่อสร้างความสนุกสนานและผ่อนคลายจากการทำงาน
3. เพลงเรือ เพลงพื้นบ้านที่ร้องโต้ตอบระหว่างชาย–หญิงขณะพายเรือหรือในงานประเพณีทางน้ำ สะท้อนวิถีชีวิตของชุมชนภาคใต้

ลักษณะการแสดงพื้นบ้านภาคใต้

• เด่นด้วยจังหวะหนักแน่นและท่าทางมีพลัง
• เชื่อมโยงกับวิถีชีวิต ศาสนา และตำนานท้องถิ่น
• มีศิลปะการเล่าเรื่องผ่านการแสดง
• ตัวอย่าง: โนรา หนังตะลุง และรองเง็ง

ที่มา: Goal90 Antique (2561)