1. ผู้แสดง

เดิมใช้ผู้ชายแสดงล้วน มีตัวละครหลัก 3 ตัว ได้แก่ นายโรง ตัวนาง และตัวตลก ปัจจุบันนิยมใช้ผู้หญิงแสดงมากขึ้น

2. บทเพลงและดนตรี

มีทั้งบทร้องและบทเจรจา ผู้แสดงร้องเอง รำเอง เครื่องดนตรีสำคัญ ได้แก่ ปี่ โทน กลองตุ๊ก ฉิ่ง และกรับ

3. เครื่องแต่งกาย

• ยืนเครื่องพระ-นาง
• นุ่งผ้ายกและปักลายไทย
• ใช้เลื่อมเพิ่มความสวยงาม
• ตัวตลกแต่งสีสันสดใส

4. ฉากและอุปกรณ์

• จัดฉากอย่างเรียบง่าย
• ใช้อุปกรณ์เท่าที่จำเป็น
• มีตั่งและเสื่อสำหรับนักดนตรี

พระสุธน-มโนราห์

ที่มา: ช่างภาพดีดี — ละครชาตรี เรื่องมโนห์รา ตอนเลือกคู่ การสอบมาตรฐานศิลปิน นักศึกษาชั้นปีที่ 3 รุ่นอนันดาหญิง (รหัส 66) สาขาวิชานาฏศิลป์ไทย คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา วันที่ 28 มีนาคม 2569 ณ หอประชุมสุนันทานุสรณ์ https://youtu.be/y6qxe_ldwsM?si=N7W422izXBqjiJ68

รถเสน

ที่มา: ช่างภาพดีดี — ละครชาตรี เรื่องรถเสน ตอนมอมเหล้าเมรี วันที่ 17 ธันวาคม 2562 https://youtu.be/_zV7F96EKRA?si=3HjYcJROAkG7G_Cf

1. ผู้แสดง

• ตัวนายโรง: ดำเนินเรื่อง เจรจา และเชื่อมโยงการแสดง
• ตัวนาง: แสดงบทบาทนางเอก รำและเจรจาตามบท
• ตัวตลก: สร้างสีสัน คลายเครียด และเจรจาโต้ตอบกับผู้ชม

ปัจจุบันเพิ่มตัวละครตามบทบาทที่แสดง

2. บทเพลงและดนตรี

ใช้วงปี่พาทย์เครื่องห้าหรือปี่พาทย์เครื่องคู่ จังหวะกระชับ รวดเร็ว นิยมเพลงชั้นเดียวและเพลงสองชั้น เพลงมักมีคำว่า “นอก” ต่อท้าย เช่น ช้าปี่นอก ร่ายนอก และโอ้โลมนอก

วงปี่พาทย์เครื่องห้า: ฆ้องวงใหญ่ ตะโพน กลองทัดลูกเดียว ฉิ่ง ปี่นอก และระนาดเอก

วงปี่พาทย์เครื่องคู่: ตะโพน กลองทัด ฉิ่ง ปี่ใน ปี่นอก ระนาดเอก และระนาดทุ้ม

3. ลักษณะการแต่งกาย

• แต่งกายแบบยืนเครื่องพระ-นาง
• ศีรษะสวมมงกุฎ ชฎา และรัดเกล้า
• ตัวประกอบแต่งตามประเภทตัวละคร

4. ฉากและอุปกรณ์

• ไม่เน้นฉากและอุปกรณ์ จัดทำอย่างง่ายพอเข้าใจเรื่อง
• แสดงได้ทั้งในโรงละครและเวทีกลางแจ้ง
• ใช้ตั่งหรือเตียง 1-2 ตัว และอุปกรณ์ที่จำเป็น

1. งานพระราชพิธี

พระราชพิธีบรมราชาภิเษก พระราชพิธีเปิดพระบรมรูป หรือในวันสำคัญระดับชาติ

2. งานสมโภช

งานสมโภชวัด งานสมโภชพระพุทธรูป งานสมโภชตามสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ หรือการบูรณปฏิสังขรณ์

3. งานมงคลและอวมงคล

งานฉลองมงคลสมรส งานฉลองชัยชนะ งานฉลองเทศกาลสำคัญ หรืองานรื่นเริงต่าง ๆ

4. งานทั่วไป

งานประเพณีท้องถิ่น งานวัฒนธรรม งานเปิดงานต่าง ๆ หรืองานที่จัดขึ้นเพื่อความบันเทิง

สังข์ทอง

ที่มา: ช่างภาพดีดี — ละครนอก เรื่องสังข์ทอง ตอนรจนาเสี่ยงพวงมาลัย การแสดงผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาของนักศึกษาปริญญาตรี ภาควิชานาฏศิลป์ คณะศิลปนาฏดุริยางค์ ชั้นปีที่ 1-3 วันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2568 สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ https://youtu.be/cZLc6hY0yMY?si=XM5qDP9HxuP4vX6E

ไกรทอง

ที่มา: ช่างภาพดีดี — ละครนอก เรื่องไกรทอง ตอนไกรทองรบชาละวัน “สืบสานสู่สร้างสรรค์” นักศึกษาหลักสูตรศิลปศาสตรมหาบัณฑิต รุ่นที่ 10 สาขาศิลปะการแสดง มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา ณ โรงละครคณะศิลปกรรมศาสตร์ ชั้น 2 วันที่ 11 พฤษภาคม 2561 https://url.in.th/ijKyL

1. ผู้แสดง

แรกเริ่มใช้ผู้หญิงแสดงล้วน เป็นนางในราชสำนัก มีตัวพระและตัวนาง ปัจจุบันเพิ่มตัวละครตามบทบาท ผู้แสดงต้องมีทักษะการรำ ตีบท และใช้ลีลาได้อย่างงดงาม

2. บทเพลงและดนตรี

ใช้วงปี่พาทย์เครื่องห้าหรือปี่พาทย์เครื่องคู่ การบรรเลงและเพลงร้องเรียกว่า “ทางใน” นิยมเพลงร่ายใน เพลงมักมีคำว่า “ใน” ต่อท้าย เช่น ช้าปี่ใน ร่ายใน จังหวะนิยมเพลงสองชั้น และใช้น้ำเสียงร้องนุ่มนวลกว่าละครนอก

เครื่องดนตรีประกอบด้วย ฆ้องวงใหญ่ ฆ้องวงเล็ก ตะโพน กลองทัด ฉิ่ง ปี่ใน ปี่นอก ระนาดเอก และระนาดทุ้ม ตามขนาดวง

3. ลักษณะการแต่งกาย

นิยมแต่งแบบยืนเครื่องพระ-นาง ศีรษะสวมมงกุฎ ชฎา รัดเกล้ายอด รัดเกล้าเปลว กระบังหน้า หรือแต่งตามเนื้อเรื่องที่แสดง

4. ฉากและอุปกรณ์

ระยะแรกไม่มีการออกแบบฉาก ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 5 ได้รับอิทธิพลจากละครดึกดำบรรพ์ จึงสร้างฉากโดยเน้นความสวยงามที่จินตนาการจากบทบรรยาย ส่วนอุปกรณ์จำลองหรือเลียนแบบจากราชสำนัก เช่น เครื่องราชูปโภค ซึ่งเป็นเครื่องใช้สำหรับพระเจ้าแผ่นดิน เป็นเครื่องประกอบพระยศและแสดงฐานานุศักดิ์ของผู้ใช้

5. โอกาสที่ใช้แสดง

แสดงได้ในโอกาสที่เหมาะสม เช่น งานพระราชพิธี งานสมโภช และงานฉลอง

6. เรื่องที่แสดง

มี 3 เรื่อง คือ อิเหนา รามเกียรติ์ และอุณรุท แต่งเป็นกลอนสุภาพหรือกลอนแปด ใช้คำราชาศัพท์และภาษาสละสลวย

อิเหนา

ที่มา: ช่างภาพดีดี — การแสดงศิลปนิพนธ์แนวอนุรักษ์ รุ่น 26 ละครใน เรื่องอิเหนา ตอนท้าวดาหาบวงสรวง https://youtu.be/m1-6LpX40zI?si=4y48HluijD7w4aLM

รามเกียรติ์

อุณรุท

ที่มา: ช่างภาพดีดี — การแสดงศิลปนิพนธ์แนวอนุรักษ์ ชุดศุภลักษณ์อุ้มสม จากละครในเรื่องอุณรุท ผู้แสดง นางสาวมะลิซ้อน โพนสาลี และนางสาวฉันท์ชนก พรมศิริกรรณ วันที่ 23 มิถุนายน 2566 นักศึกษาชั้นปีที่ 4 คณะศิลปนาฏดุริยางค์ สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ https://youtu.be/XO8GrVN9Vjw?si=3rramRlVYgNne3ea

อนุรักษ์วัฒนธรรมไทย

ช่วยสืบสานและอนุรักษ์ศิลปะการแสดง ดนตรี ภาษา วรรณคดี และขนบธรรมเนียมประเพณีไทยให้คงอยู่สืบไป

ถ่ายทอดวรรณคดีและคติธรรม

ถ่ายทอดเรื่องราวจากวรรณคดีและคติธรรม แฝงคุณธรรม จริยธรรม และแนวคิดที่ดีงามแก่ผู้ชม

สร้างความบันเทิงและความสุข

ทำให้ผู้ชมเพลิดเพลิน สนุกสนาน ผ่อนคลายความเครียด และได้รับชมการแสดงที่งดงาม

เสริมสร้างความภาคภูมิใจในชาติ

แสดงถึงเอกลักษณ์และความเป็นไทย ช่วยปลูกฝังความรักศิลปวัฒนธรรมของชาติ และสร้างความภาคภูมิใจ